Ana sayfa Oku

Veganlığın Tarihi

2058
0
PAYLAŞ

Vegan beslenme düzeni yeni yeni yaygınlaşıyor gibi görünse de, veganlık çok uzun yıllar önce ortaya çıkmış bir felsefe. Hayvansal ürün ve gıdaların kullanılımından kaçınılması belki de 2,000 yıldan öncelere dayanıyor. Tarihi bulgular M.Ö. 500 yıllarında Yunanlı bir matematikçi ve filozof olan Pythagoras of Samos’ın hayvanlara karşı yardımseverliği ön plana çıkararak vejetaryen beslenmeyi desteklediğini ortaya koyuyor. Yine aynı zamanlarda Siddhārtha Gautama yani Buddha’nın takipçilerine vejetaryen beslenmeyi anlatıyordu. Bununla beraber Hinduism ve Jainism de vejetaryenliği savunuyor ve insanların hayvanları kullanmaya hakkı olmadığına inanıyordu.

Zaman içinde 1800’lü yıllarda Dr William Lambe ve Percy Bysshe Shelley vegan beslenme düzeninin önemini vurgulayan ve yumurta ve süt ürünlerini kullanımının etik sebepleri üzerinde durdular. Ancak ‘etsiz’ yaşam tarzı Batı’da çok kolay benimsenmedi.

Sıkı vejetaryen = Vegan

Hayvansal gıda ve ürün tüketmeyen kişiler uzunca bir süre ‘süt ürünleri tüketmeyen vejetaryenler’ olarak anıldı. İlk vejetaryen grup 1847 yıllarında İngiltere’de kuruldu. Yaklaşık üç yıl sonra Graham krakerlerinin sahibi olan Sylvester Graham bir kaç arkadaşı ile birlikte American Vegetarian Society’i kurdu. Graham, Protestan bir grubun başıydı ve o zamanlar onu takip eden müritleri tavsiyelerini dikkatle uyguluyordu: vejetaryenlik, tasarruf etmek, yeşilaycılık ve sık sık banyo yapmak.

Daha sonra 1944 yıllının Kasım ayında Donald Watson kendisi gibi hayvansal ürünleri tüketmeyen altıya yakın arkadaşını toplantıya davet etti. Benzer yaşam tarzını benimseyen bu grup bir çok karşıtları olmasına rağmen buluşup toplantılar yapmaya devam edip ve aktif olan yeni bir hareket içine girdiler. 1931’lerde Mahatma Gandhi’nin de üye olduğu bu grup toplantılardan birinde ‘süt ürünleri yemeyen vejetaryenler’ yerine kendilerini tanımlayacak yeni bir kelimenin gerektiğini düşünürler. Akıllarına gelen süt ürünleri yasağı, vitan, yardımseverler gibi alternatiflerin sonunda Vegan olarak tanımlanmaya karar verdiler. Vegan, ingilizcede vegetarian kelimesinin ilk üç harfini içerir ve Donald Watson Vegan tanımının vejetaryenlığın hem başlangıcı hem de sonu olarak tanımlar.

Gerçek vegan hareket 1949’un sonlarına doğru oluşsa da ilk vegan grupta yer alan Leslie J Cross vegan tanımını daha net oluşturmak istedi : hayvanların insan sömürüsünden özgürleşmesinin prensibi. Bu tanım zaman içinde daha da gelişir ve günümüzde de kullanılan halini aldı:

Insanların hayvanları, gıda, emtia, iş, avlanma, ayrımcılık ve hayvan hayatının insan tarafından sömürülmesi ile ilgili diğer tüm kullanımları için hayvanların kullanılmasına son vermek.

Yıllar geçtikçe grup daha da büyüyerek 1979 yılında dernekleşir ve veganlığın tanımı dernek tüzüğüne şu şekilde geçirdi:

Veganlık hayvanların gıda, giyim ya da başka amaçlarla maruz kaldıkları sömürü ve zulmün her türlüsünden -uygulanabilir olan en mümkün mertebede- kaçınan ve buna ek olarak insanların, hayvanların ve çevrenin yararına, hayvan kullanımı içermeyen alternatiflerin geliştirilmesini ve kullanımını destekleyen felsefe ve yaşam biçimidir. Beslenme söz konusu olduğunda, hayvanlardan tamamen veya kısmi olarak elde edilen ürünlerin reddedilmesini ifade eder. Veganlık hayvanlar alemine dair sömürü ve zulmün tüm biçimlerini dışlamanın ve yaşamı gözetmenin yoludur. Etbalıkkümes hayvanıyumurtabal, hayvansal süt ve türevlerini dışlayıp bitkiler aleminin ürünleriyle yaşamak ve tamamen ya da kısmen hayvanlardan üretilen tüm ticari malların alternatiflerini kullanmak şeklinde pratiğe dökülür.

Bu özet tarihçeyle birlikte aslında veganlığın bir dönemsel ya da bölgesel bir akım olmadığını ve tarih boyunca farklı ülkelerde ortaya çıkmış bir felsefe. Günümüzde etik, çevreci ve sağlık yaklaşımları ile benimsenen vegan yaşam ve beslenme felsefesi her sene 1 Kasım’da bütün dünyada ‘Dünya Vegan Günü’ kutlanıyor.

Kaynakça:

Peter Singer, Practical Ethics, Cambridge University Press, 1999, p. 50; Catherine Clyne, “Singer Says”,Satya magazine, October 2006; Singer 1999, p. 60ff.

Dr. Murat Kınıkoğlu, Vegan Beslenme, Oğlak Yayınları, İstanbul, 2015

Definition of veganism, The Vegan Society

Donald Watson, Vegan News, No. 1, November 1944; “Interview with Donald Watson”, Vegetarians in Paradise, 11 August 2004; Leslie Cross, “Veganism Defined”, The Vegetarian World Forum, 5(1), Spring 1951

Leah Leneman. “No Animal Food: The Road to Veganism in Britain, 1909-1944

Sevda Sarp

PAYLAŞ

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.